Koemelk: gezond of ongezond voor elk? Ins and outs!

Van tijd tot tijd komen bepaalde voedingsmiddelen, waar niemand voorheen vraagtekens bij zette, ineens in een kwaad daglicht te staan. Van fruitsap tot granen en gluten. Een van de bekendste uit het rijtje is wellicht de melk. Lang werd dit zonder meer beschouwd als een gezond product.

Veel van ons kunnen zich campagnes herinneren als ‘Melk de witte motor’, of de introductie van schoolmelk. Consumenten werden aangespoord meer melk te drinken. Melk is tenslotte een belangrijke bron van calcium en andere belangrijke voedingsstoffen. Maar veel van de campagnes kwamen vanuit de commercie.

Het Ministerie van Landbouw en de zuivelindustrie waren de drijvende krachten achter de promotie van melk. En ook dat begon vraagtekens op te roepen. Want was melk wel echt zo gezond als beweerd werd? Steeds meer geluiden over de minder gezonde kanten van de zuivel staken de kop op. En tot op de dag van vandaag is melk een product waar de meningen over uiteen lopen.

Wat zijn nu precies de voordelen en nadelen van melk? We geven je hier wat meer duidelijkheid. We richten ons daarbij op de gangbare koemelk en laten melk van andere dieren, zoals geitenmelk of buffelmelk buiten beschouwing. De voedingswaarde verschilt namelijk sterk per soort.

Waarom zou je melk drinken?

Zoals we al aangaven, is melk een belangrijke leverancier van calcium. Ter vergelijking: wanneer je dezelfde hoeveelheid calcium die in één glas melk zit uit een bron als broccoli (een van de calciumrijke groenten) wilt krijgen, zul je daarvan vier flinke porties moeten eten.

Daarnaast bevat melk B vitamines, kalium en een aantal andere belangrijke mineralen. Ook bevat melk complete eiwitten. En dat alles in hoge concentraties naar verhouding van de hoeveelheid calorieën, zeker wanneer je uitgaat van de magere of halfvolle varianten. Er is dus zonder meer veel te zeggen voor het drinken van melk. Hoe komt het dan dat dit zuivelproduct in een kwaad daglicht is komen te staan?

Waar komen de twijfels over melk vandaan?

De geluiden tegen het drinken van melk zijn divers. Een aantal bekende claims lichten we hier toe.

1. Melk is alleen gezond voor babies

Soms wordt beredeneerd dat mensen de enige wezens zijn die op volwassen leeftijd melk drinken en dat het daarom dus wel onnatuurlijk en slecht moet zijn. We zouden volgens die redenering vrijwel alles wat in de (biologische) groente- en fruitteelt af kunnen schrijven, want ook die gewassen tref je niet in die huidige vorm in het wild aan. Dat geeft al aan dat die redenering wellicht wat wankel is.

Bovendien zijn er wel degelijk waarnemingen geweest van bijvoorbeeld vogels, die in de vrije natuur wat melk meepikken van zoogdieren wanneer hier wat van gemorst wordt of op de huid achterblijft. Ook zullen carnivoren, die een zogend moederdier bejagen en verorberen, wat melk daarbij meekrijgen.

Daarnaast weet iedereen met huisdieren of veel dieren in en om het huis, dat wanneer het beschikbaar is, melk en andere zuivelproducten iets zijn waar veel van die dieren graag een graantje van meepikken. Het feit dat dieren in de natuur nooit of nauwelijks melk drinken, kan vooral worden toegeschreven aan de praktische moeilijkheid andere dieren te melken en biedt weinig houvast voor het wegzetten van melk als iets ongezonds.

Ook verliezen veel mensen en dieren tijdens het opgroeien het benodigde enzym lactase, dat ervoor zorgt dat we het melksuiker lactose af kunnen breken. Maar ook die redenering zegt natuurlijk niets over het effect van melk drinken op individuen die wel gewoon dat enzym aan blijven maken tijdens hun volwassen leven. Dat geldt voor grote delen van de bevolking met uitzondering van Azië en delen van Afrika.

2. Melk en gezondheid

In sommige onderzoeken werd melk gelinkt aan een verhoogde slijmproductie, wat in de jaren ’60 voor een hele anti-melk hype zorgde. Hoewel dit een reden is voor bijvoorbeeld zangers om het drinken van melk vlak voor een optreden of repetitie te mijden, is die slijmproductie op zich niet iets zorgelijks dat gelinkt wordt aan specifieke gezondheidsrisico’s.

Ook zijn er onderzoeken die bepaalde bestanddelen in melk in verband brachten met een verhoogde kans op osteoporose. Vreemd genoeg is een voldoende calciuminname, waar het drinken van melk aan bijdraagt, ook juist iets wat deze botontkalking helpt tegengaan. Uiteindelijk lijkt er m.b.t. deze kwestie, meer te spreken vóór melk dan tegen.

Er zijn ook onderzoeken waarin een hogere kans op bepaalde vormen van kanker werd geobserveerd bij proefpersonen die erg veel melk en zuivel nuttigden. Maar zo zijn er ook onderzoeken die juist weer een verlaagde kans op bepaalde (andere) vormen van kanker indiceerden bij individuen die melk dronken. Het komen tot een eindconclusie wordt hierdoor wel erg lastig. Voorbeelden van onderzoeken zijn eenvoudig te vinden, maar voor iedere conclusie lijkt er wel weer een onderzoek te zijn dat het tegendeel uitwijst.

Een bijkomend probleem met veel van de onderzoeken die gedaan worden met betrekking tot onze voeding, is dat het geen afgebakende, klinische experimenten zijn maar dat ze voor een groot deel gebaseerd zijn op observaties. Zo kan het drinken van veel melk in een bepaald onderzoek onder een bescheiden groep mensen misschien best gelinkt worden aan een bepaalde gezondheidsklacht, maar daarmee is nog niet gezegd dat de melk ook de oorzaak is van die klacht (het zogenoemde ‘correlatie versus causatie’ verhaal).

Zo is het bijvoorbeeld ook mogelijk dat de mensen die heel veel melk drinken, ook geneigd zijn tot bepaalde andere eet- of leefgewoonten, die eigenlijk de oorzaak zijn van de problemen. In veel gevallen zullen mensen melk vaak samen met ontbijtgranen, verwerkt in bepaalde gerechten of als onderdeel van een zoet drankje nuttigen. Dan wordt het erg lastig duidelijk te krijgen wat er direct voortkomt uit het consumeren van melk.

Wetenschappers zijn zich doorgaans wel bewust van deze beperkingen, maar helaas geldt dat niet voor de media die berichten over dergelijke onderzoeken. En zo worden vaak zaken als feit gepresenteerd, zonder dat er echt hard wetenschappelijk bewijs voor is. Dan is het niet zo vreemd dat wij als consumenten in de war raken.

3. Melk en dierenwelzijn

Een ander argument voor het niet drinken van melk betreft het dierenwelzijn. Veel mensen geloven dat melk een bijproduct is van de vleesconsumptie maar dat is absoluut niet waar. De runderen die worden gehouden voor de melkproductie of de vleesproductie zijn niet dezelfde en veruit de meeste veehouderijen zijn of in het een, of in het ander gespecialiseerd.

Zorgen op dit gebied betreffen de productie-omstandigheden, waar inderdaad vaak wat op aan te merken is, maar vertellen ons verder weinig over het al dan niet gezond zijn van melk op zich. Als consument is het tegenwoordig echter niet moeilijk om zonder al te veel moeite diervriendelijk geproduceerde melk te vinden.

De conclusie over melk: is het gezond of ongezond?

Alles tegen elkaar afwegend, zijn er weinig argumenten die echt een sterke zaak maken tegen het drinken van melk door een doorsnee, gezonde volwassene. Aan de andere kant geldt dat voor het idee dat je juist heel veel melk (drie of meer glazen per dag) zou moeten drinken, de onderbouwing ook op zijn minst zwak te noemen is.

Melk bevat namelijk ook vetten en suikers waar je ook weer niet teveel van binnen wil krijgen. Eenzijdigheid en overmaat in je dieet zijn geen zaken om na te streven, of het nu gaat om melk en zuivel of een andere voedselgroep.

Hoe nuttig was dit artikel?

Klik op de sterren om te beoordelen!

Gemiddelde score: / 5. Aantal stemmen:

Het spijt me dat dit bericht niet nuttig was voor jou!

Laat me dit bericht verbeteren!

Ben jij geïnteresseerd in 700+ gratis eiwitrijke recepten?


Bekijk de recepten!
Niels van Loon
 

Al sinds ik me kan herinneren, heb ik een grote liefde voor voeding, sport en een gezonde levensstijl. Nu werk ik als online leefstijlcoach/voedingscoach en motiveer ik anderen om gezonder te leven.

>