Hoe ongezond is palmolie eigenlijk?

Palmolie: je komt het de laatste tijd veel tegen in het nieuws. Alleen niet op een positieve manier. Dan gaat het vooral over het feit dat palmolie een slecht effect heeft op het milieu. Maar wat is het effect van palmolie op het menselijk lichaam? Hoe (on)gezond is palmolie eigenlijk?

Wat is palmolie?

Palmolie is een plantaardige olie die voornamelijk afkomstig is van de vruchten van de oliepalm, de Elaeis guineensis. De oliepalm is een statige, rechtopstaande stam die wel tot 30 meter hoog kan worden. Deze stam is bedekt met bladeren. De vruchten van de oliepalm zijn oranjerood, met een gele voet en bijna zwarte top. De vruchten zijn vrij klein, tot 5 centimeter groot. Ze komen voor in trossen van honderden en duizenden vruchten bij elkaar.

De oliepalm komt oorspronkelijk uit West-Afrika. Het waren de Nederlanders die destijds 13 exemplaren van deze palm verplaatsten naar Nederlands-Indië, waarna de palm verspreid is geraakt over heel Zuidoost-Azië.

Het gebruik van palmolie

De boom is verder niet interessant, het is de vrucht die voor de olie zorgt. Palmolie wordt gewonnen uit de pulp van de vrucht. Deze olie wordt tegenwoordig op ontzettend veel verschillende manieren ingezet. Bijvoorbeeld in etenswaren zoals frituurolie en bij de productie van koekjes, chips, kruidenmengsels, sauzen en margarine. Maar naast het gebruik in etenswaren, wordt palmolie ook gebruikt als grondstof voor zeep en andere detergenten, biodiesel en wordt het ingezet bij het opwekken van groene stroom.

In eerste instantie lijkt palmolie een gunstig product. De productie is goedkoop doordat de opbrengst per hectare groot is. Doordat palmolie wordt verbouwd in armere landen, zijn de loonkosten laag en kan de grond goedkoop worden ingekocht. Toch is het product – vooral voor het milieu – niet zo gunstig als in eerste instantie blijkt. Daarover zo meteen meer. Eerst wat meer informatie over palmolie als voedingsmiddel.

Hoe ongezond is palmolie? Voor- en nadeel van palmolie

Palmolie bevat kortgezegd meer verzadigd vet dan andere oliesoorten. En verzadigd vet staat erom bekend dat het niet goed is voor je gezondheid. De ongunstige gezondheidseffecten van verzadigde vetten zijn onder andere een verhoogd LDL-cholesterol, wat kan zorgen voor een groter risico op hart- en vaatziekten.

Om deze reden staat verzadigd vet, en dus palmolie, ook niet in de Schijf van Vijf. Al is het wel verwerkt in een hele boel producten, waarvan sommigen wel in de Schijf van Vijf staan. Zo zijn er producten waar ‘bevat plantaardige oliën’ opstaat. De precieze samenstelling is dan onbekend en vaak is het dan ook een mengsel van meerdere stoffen. De kans is dan best groot dat er palmolie in zit. Vanaf 2014 echter zijn fabrikanten verplicht om te vermelden wat voor soort olie er is gebruikt.

Als je een korte samenvatting zou maken van de producten waar palmolie in zit, dan zijn dit: ontbijtgranen, bakwaren (brood, koek), proteïnerepen, chocolade, koffiecreamer en margarine. Zoals net al verteld, kunnen de verzadigde vetten van palmolie zorgen voor bepaalde hartziekterisico’s bij sommige mensen.

Wat ook nog eens vaak gebeurt, is dat bij de productie de palmolie nog eens extra wordt uitgehard. De vloeibare olie veranderd in palmvet, een vaste stof bij kamertemperatuur. Deze verharde vetten worden transvetten genoemd en zijn nóg ongezonder dan de verzadigde vetten in palmolie. De transvetten moet je dan ook eigenlijk geheel zien te vermijden.

Voordelen van palmolie?

Heeft palmolie dan helemaal geen gezondheidsvoordelen? Nee, het is niet zo dat palmolie alleen maar schadelijke effecten heeft. Zo wordt palmolie onder andere in verband gebracht met verschillende gezondheidsvoordelen, zoals bescherming van de hersenen en het verbeteren van de vitamine A status in het lichaam.

Palmolie en het milieu

Hoewel de gezondheidseffecten niet gelijk zó schadelijk zijn dat je erg ziek van wordt, is het milieuaspect van palmolie wel een zorgwekkend onderwerp. De vraag naar palmolie neemt alsmaar toe, wat ervoor zorgt dat er meer grond nodig is om het product te kunnen verwerken. Palmolie groeit alleen in warme landen, oftewel tropisch regenwoud (en ook veenland) moet wijken voor deze plantages.

In Indonesië is 70% van de palmolieplantages gebouwd op plekken waar eerst prachtige regenwouden stonden. Veel zoogdieren, vogels, planten en insecten worden bedreigd door de komst van de palmolieplantages. Door ontbossing komen ook nog eens veel broeikasgassen vrij. Zelfs zo veel, dat Indonesië na de VS en China de derde producent van broeikasgassen ter wereld is. De ontbossing gebeurt onder andere door verbranding, ook de droge veenlandschappen vatten hierbij vlam. Dit leidt weer tot veel CO2 -vervuiling in de lucht.

Vissen

Naast het ontbossingsprobleem, zorgt het uitpersen van de palmvruchten zelf voor veel afval. Deze combinatie van vloeibaar afval en de resten van de palmvrucht worden vaak in de rivieren gedumpt in landen waar niet veel regulatie is op dit gebied. Door het afval wordt het zuurstof in het water onttrokken, wat zorgt voor vissterfte. In deze landen zijn veel mensen afhankelijk van de visvangst, dus indirect het heeft ook gevolgen op de lokale voedselvoorziening van mensen.

Kan je palmolie vermijden?

Over palmolie valt helaas dus niet veel goeds te melden. Maar is het dan ook mogelijk om palmolie helemaal te vermijden? Het kan, maar het is wel lastig doordat palmolie in zo veel producten zit verwerkt. De enige optie om het te vermijden, is om onbewerkte producten te gebruiken. Dus door te koken met verse producten in plaats van kant-en-klaar producten.

Vergeet hierbij ook niet de non-etenswaren, zoals shampoo en zeep. Er zijn tegenwoordig gelukkig veel alternatieven op de markt op dit gebied waarbij je palmolie kunt vermijden.

Duurzame palmolie

Heb je toch een product nodig met palmolie, let dan op keurmerken. De Roundtable on Sustainable Palm Oil (RSPO) is een organisatie die zich inzet om palmolie op een zo milieuvriendelijk en duurzaam mogelijke manier te verbouwen.

Men heeft alleen recht op dit keurmerk als ze aan een aantal eisen voldoen. Bijvoorbeeld door olie niet te bouwen op kwetsbare plekken, door minder pesticiden te gebruiken, door minder branden in te zetten voor de ontbossing, eerlijke arbeidsomstandigheden en door in gesprek en overleg te gaan met lokale gemeenschappen voor de ontwikkeling van nieuwe plantages. Ze werken met het Free Prior and Informed Consent (FPIC) principe. Dit staat voor de vrijwillige en eerlijke onderhandeling tussen bedrijven en deze lokale gemeenschappen.

Als conclusie kan je stellen dat je palmolie in veel producten tegenkomt, in etenswaren maar ook andere gebruiksartikelen. Palmolie is nou ook niet bepaald gezond door het hoog aantal verzadigde vetten, maar nog vervelender is de impact op het milieu en de lokale bevolking in de gebieden van de plantages. Het is daarom belangrijk om alternatieven op palmolie te steunen, zoals suikerpalm, tengkawang en algenolie. Tot die tijd moet je echter toch echt zelf per etiket lezen of er palmolie in een product zit of niet.

Niels van Loon
 

Al sinds ik me kan herinneren, heb ik een grote liefde voor voeding, sport en een gezonde levensstijl. Nu werk ik als online leefstijlcoach/voedingscoach en motiveer ik anderen om gezonder te leven.

>