De frikandel: hoe ongezond is die eigenlijk en wat zit er in?

De frikandel is al jaren de populairste snack in Nederland en waarschijnlijk al even lang voer voor discussie. Dat begint al met de vraag of het nu ‘frikandel’ or ‘frikadel’ moet zijn. (Spoiler: de bekende gladde worst uit het vet heet ‘frikandel’; met ‘frikadel’ wordt een soort gehaktbal bedoeld die vooral in België veel gegeten wordt). Een interessantere vraag is wat de frikandel nu eigenlijk is. Waar wordt deze populaire snack nu echt van gemaakt, en hoe gezond of ongezond is die eigenlijk?

De frikandel: eerst een kort geschiedenislesje

Als we het over frikandellen gaan hebben, dan is het wel zo makkelijk als we het over hetzelfde hebben. Er bestaat namelijk nogal wat verwarring over wat een frikandel nu precies is.

De frikadel, zonder ‘N’, bestaat al zeker sinds de zestiende eeuw en kan als voorloper van de moderne variant worden beschouwd. Maar, de naam ‘frikandel’, met een ‘N’, is halverwege de vorige eeuw bedacht door een Nederlandse snackfabrikant, Gerrit de Vries. Die naam was nodig voor een nieuwe snack op basis van vlees en meel. Die snack voldeed niet aan de wettelijke eisen om als bijvoorbeeld gehaktbal door het leven te mogen gaan.

Met de naam veranderde De Vries ook de vorm van deze snack: in plaats van rond werd deze worstvormig. Een andere fabrikant, Beckers, adopteerde de naam en introduceerde ook de gladde variant die we vandaag de dag allemaal kennen als frikandel. Voor de duidelijkheid: we gaan het hier dus hebben over de moderne frikandel, met een ‘N’.

Koeienogen, uiers, varkensstaarten in je frikandel: feit of fictie?

Je kent vast wel de wilde verhalen dat er allerlei soorten slachtafval in de frikandel zouden zitten. Klopt dat eigenlijk wel? Wat dat betreft kunnen we je geruststellen: er zitten geen koeienogen of uiers in de frikandel. En varkensstaarten bijvoorbeeld mogen onder onze wetgeving niet eens verwerkt worden in producten voor menselijke consumptie.

Paardenvlees wordt nog wel vaak toegevoegd aan frikandellen, maar bij de meeste bekende merken is daar geen sprake van. Wat zit er dan wel in je frikandel? Omdat het precieze recept per fabrikant nogal wat kan verschillen, beperken we ons hier voor het gemak tot de bekendste frikandel: die van Beckers.

Wat voor vlees zit er in de frikandel?

frikandel gezond

Het vlees in de frikandel bestaat voor veruit het grootste gedeelte uit kippenseparatorvlees. Dat is met bijna 60 procent ook meteen het hoofdingrediënt van de frikandel.

Kippenseparatorvlees is het vlees wat als laatste restje achterblijft op de karkassen nadat de grotere stukken vlees, zoals de kipfilet, er vanaf gesneden zijn. Die restjes vlees worden er machinaal afgehaald. Samen vormen ze een soort vleesbrij, waar door het productieproces ook hele kleine deeltjes bot en stukjes pees in zitten.

Het is de goedkoopste vorm van vlees en wordt veel gebruikt in de productie van allerlei soorten snacks, waaronder dus de bekende frikandel. Op zich is kippenseparatorvlees niet heel ongezond maar smakelijk is die textuurloze brij natuurlijk echt niet. Bovendien wordt dit vleesproduct eigenlijk alleen in ongezonde snacks en diervoeding verwerkt.

frikandel gezond

Behalve uit kippenseparatorvlees bestaat de frikandel ook voor 15 procent uit varkensspek. Dit spek is afkomstig van de buik en de rug van het varken.

Wat wordt er nog meer in de frikandel gestopt?

De frikandel bestaat voor een belangrijk deel ook gewoon uit water. Dit is zelfs het tweede ingrediënt, na het kippenseparatorvlees. Behalve vlees en water bevat een frikandel ook flink wat tarwepaneermeel.

Om de frikandel op smaak te brengen, worden zout, specerijen, uipoeder en dextrose toegevoegd. De hoeveelheid zout in de frikandel is aanzienlijk. Frikandellen bevatten gemiddeld meer zout dan veel andere snacks; zelfs bijna twee keer zoveel als kroketten.

frikandel gezond

Op de specerijen en het uipoeder valt weinig aan te merken. Welke specerijen precies gebruikt worden, hoeft bovendien niet op de verpakking vermeld te worden. Dan de dextrose. Dextrose wordt ook wel glucose of druivensuiker genoemd en is dus een suiker.

En dan bevat de frikandel nog ‘gehydrolyseerd plantaardig eiwit’, afkomstig uit soja. Heel simpel gezegd betekent ‘gehydrolyseerd’ dat als het ware de moleculen in stukjes ‘geknipt’ zijn. Het eindresultaat kan bijvoorbeeld een smaakversterkende werking hebben.

En hoe zit het met de E-nummers?

De E-nummers in de frikandel kunnen we in drie groepen indelen.

frikandel gezond

1. De smaakversterkers

  • E621. Dit is misschien wel een van de beruchtste E-nummers. Je kent hetwellicht beter onder de naam Ve-tsin. Het is monosodium glutamaat, een stof die werkt als een smaakversterker. Dit middel is dus berucht en zou klachten als hoofdpijn of zelfs hartkloppingen veroorzaken. Daar moeten we wel bij zeggen dat er nooit wetenschappelijk bewijs is gevonden voor een negatief effect van E621 op de gezondheid. Toch vinden veel mensen het een ‘eng’ E-nummer, en blijven ze er liever bij uit de buurt.

2. De antioxidanten

  • E316. De volledige naam hiervan is natrium isoascorbinezuur. Het is een isomeer van vitamine C, maar heeft wel een veel beperktere vitamine-activiteit.
  • E331. Deze stof verwijst naar mononatriumcitraat, dinatriumcitraat of trinatriumcitraat.Dit zijn natriumzouten. De belangrijkste functies van E331 zijn het fungeren als zuurteregelaar en als aromacomponent.

3. De stabilisatoren

  • E450. Dit E-nummer verwijst ook weer naar een groep stoffen: Natriumzouten, kaliumzouten en calciumzouten van fosfaten. Ze worden meestal gebruikt als emulgator en om verkleuring tegen te gaan.
  • E451. Ook hier draait het om natriumzouten en kaliumzouten van fosfaten. Ze worden bijvoorbeeld gebruikt als stabilisator en emulgator.

De frikandel bevat dus aardig wat E-nummers. Wel zijn dit E-nummers die allemaal als veilig beoordeeld zijn. Maar goed, een erg smakelijk idee is het niet. De frikandel past gewoon echt niet in het plaatje van verse voeding zonder toevoegingen.

Bestaat er eigenlijk een gezonde frikandel?

Als je graag verse, gezonde en onbewerkte producten en producten zonder al te veel toevoegingen eet, dan kun je de bekendste frikandel dus wel afstrepen. Ook al is het echt geen ramp om eens te zondigen als je verder gezond eet, en is de frikandel wel nog altijd minder ongezond dan de meeste mensen denken, we kunnen ons voorstellen dat je toch graag een gezonder alternatief hebt.

Zelf maken is natuurlijk altijd een optie. Gebruik dan bijvoorbeeld een combinatie van zoete aardappel en fijn kippengehakt, of van mager rundvlees en havermeel. De mogelijkheden zijn eindeloos, dus je kunt de frikandel helemaal naar je eigen smaak aanpassen.

Heb je juist voor een snelle snack geen zin om in de keuken te staan, wat eigenlijk best logisch is, dan is de keuze wel wat beperkter. Een goed alternatief is dan de vegetarische frikandel.

fitchef turbo - Deel 1 en 2

Wil jij een fit lichaam?

Bestel FitChef deel 1 + 2 samen en ontvang 25% korting op je bestelling!

Niels van Loon
 

Al sinds ik me kan herinneren, heb ik een grote liefde voor voeding, sport en een gezonde levensstijl. Nu werk ik als online leefstijlcoach/voedingscoach en motiveer ik anderen om gezonder te leven.

>